Pamiętam, jak wielkie emocje wzbudziła w nas możliwość emisji podczas jednego z Polickich Klubów Dyskusyjnych materiału dokumentalnego o akcji wywiadowczej Armii Krajowej prowadzonej w Policach pod kryptonimem "Synteza". Produkcji wideo o wojennych losach Polic wówczas prawie nie było, a bazy źródłowych danych historycznych i serwisy społecznościowe dopiero przybierały nowoczesny charakter. Dziś jest już tego całkiem sporo, sporo jest także przeciętnych produkcji, dlatego też stworzyłem dla Was listę archiwaliów i współczesnych realizacji, którym warto poświęcić nieco więcej uwagi.
↓↓↓ Kierując się zasadą „od ogółu do szczegółu”, zestawienie filmów rozpocznę od podcastów z kanału Wojenne Historie. Stanowią one znakomite wprowadzenie do zrozumienia, w jakiej rzeczywistości funkcjonowały Police podczas II wojny światowej. Objaśniają m.in. substytucyjną politykę gospodarczą III Rzeszy, system niewolniczej pracy w tym państwie, czy też tłumaczą, jak naloty strategiczne aliantów skutecznie sparaliżowały machinę wojenną Niemiec.
↓↓↓ Pozostając w sferze naukowej polecam dyskusję przeprowadzoną w ramach realizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej cyklu "Przystanek Historia". Udział w niej wzięli dr Magdalena Olejniczak i Jacek Stasiak - oboje ze Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Polickiej „Skarb” - oraz dr hab. Grzegorz Kiarszys z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego. Szczególnie interesujący jest wywód dr Kiarszysa, współautora opublikowanego w archeologicznym czasopiśmie "Antiquity Journal" artykułu pt. The archaeology of a Nazi synthetic-fuel plant and its legacy: the Hydrierwerke Pölitz AG.
↓↓↓ Na film dokumentalny pt. Kryptonim "Synteza" natrafiłem w 2006 r. dzięki jednemu z potomków występującego w materiale bohaterów. Dokument Andrzeja Androchowicza z 1972 r. opowiada o akcji "Synteza" przeprowadzonej przez siatkę wywiadowczą Armii Krajowej na terenie Hydrierwerke Pölitz. Zebrane przez polski wywiad dane poszerzyły wiedzę o technologii produkcji benzyny syntetycznej i ułatwiły aliantom przeprowadzenie nalotów bombowych.
Materiał wyemitowaliśmy podczas jednego z Polickich Klubów Dyskusyjnych na temat Starej Fabryki. Sala Szkoły Podstawowej nr 5, w której odbyło się spotkanie, wypełniona była po brzegi. Dla wszystkich odświeżenie wiedzy o mało znanej akcji AK było dużym przeżyciem.
↓↓↓ Czy jeszcze stosunkowo niedawno mogliśmy przypuszczać, że o Policach materiał nagra National Geographic? Teren zrujnowanej fabryki odwiedził popularny brytyjski historyk James Holland - specjalista od II wojny światowej, członek Królewskiego Towarzystwa Historycznego. Obiekt wyraźnie zrobił na nim wrażenie:
↓↓↓ Ale to nie jedyny materiał zarejestrowany w Policach przez National Geographic! Poniżej zajawka kolejnego:
↓↓↓ A oto materiał, który w momencie redagowania tego wpisu osiągnął najlepszy wynik na YouTube pod względem liczby odsłon dla hasła „Hydrierwerke Pölitz”. To ponad 200 tys. wyświetleń. Film stworzony przez kanał Gdyby zajął również wysokie 5. miejsce wśród ponad 150 materiałów opublikowanych dotąd przez ten profil.
↓↓↓ Sentymentalna klasyka gatunku – „Misja Gryf”. Był to bodajże pierwszy profesjonalny materiał dokumentalny poświęcony Starej Fabryce, wyreżyserowany przez Dariusza Baranika z TVP Szczecin. Cykl powstał na zlecenie samorządu Pomorza Zachodniego i miał na celu prezentację ciekawych oraz nieoczywistych zakątków i historii naszego regionu.
Do Polic zawitała profesjonalna ekipa telewizyjna, która zarejestrowała solidny materiał, ukazujący nie tylko samo miejsce, lecz także zawierający fabularyzowane sceny (nalot bombowy!). Odcinek poświęcony Policom wart jest uwagi również dlatego, że wypowiadają się w nim osoby ze środowiska aktywnie eksplorującego ten temat w latach dwutysięcznych, w tym i ja (o czym szerzej przeczytacie w TYM i TYM artykule).
↓↓↓ Podziemia to klasyka gatunku, której nie mogło zabraknąć także w przypadku Polic. W mojej ocenie ich eksploracja nie kryje w sobie takiego pierwiastka tajemnicy, jak zwiedzanie obiektów militarnych celowo budowanych w ukryciu. Warto jednak przyjrzeć się przestrzeniom niedostępnym dla zwykłych śmiertelników. Polecam nagrania kanału Podziemny świat oczami Kowala oraz parę odcinków cyklu "Na tropie tajemnic Hydrierwerke Pölitz" opublikowanych przez Telewizję Police:
↓↓↓ Łukasz Socha jest lokalnym znawcą historii polickiej fabryki. Jego dociekania dotyczące lokalizacji poszczególnych obozów pracy funkcjonujących w otoczeniu Hydrierwerke do dziś uznaję za jeden z najciekawszych rozdziałów ponownego odkrywania jej historii. Animacja ukazująca w 3D przestrzeń kombinatu stanowi kolejny jego wkład w poznawanie tej niezwykłej przeszłości. Nawet nie próbuję dociekać, ile czasu zajęło mu wygenerowanie tego obrazu…
↓↓↓ Dominik Wołyński to kolejny propagator wiedzy o historii Polic. W materiale Telewizji Police przedstawia ocalałe od wojennych zniszczeń obiekty Hydrierwerke Pölitz, które dziś stanowią technologiczną część polickich zakładów chemicznych:
Jeśli Waszym zdaniem są inne wartościowe produkcje wideo dotyczące Hydrierwerke Pölitz, które warto zamieścić w tym rankingu, będę wdzięczny za przedstawienie propozycji w sekcji komentarzy.
Komentarze